Sefydliadau Gwleidyddol: Cymru

Cynulliad Cenedlaethol Cymru | Deddf Llywodraeth Cymru 2006 | Comisiwn y Cynulliad Cenedlaethol | Llywodraeth Cymru | Swyddfa Cymru


Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru’n gynulliad cynrychioliadol ac iddo 60 o Aelodau Cynulliad (ACau) etholedig. Mae deugain o’r aelodau’n cael eu hethol mewn etholaethau, gan ddefnyddio system y cyntaf i’r felin. Mae’r ugain aelod arall yn cael eu hethol drwy gynrychiolaeth gyfrannol i gynrychioli pum rhanbarth Cymru.

cynulliad Cenedlaethol Cymru

Senedd Cynulliad Cenedlaethol Cymru ym mae Caerdydd | Delwedd CC drwy garedigrwydd
Ffrwd Flickr Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Cafodd swyddogaethau’r Cynulliad, gan gynnwys swyddogaethau ynglŷn â gwneud is-ddeddfwriaeth, eu trosglwyddo’n bennaf i Weinidogion Cymru ar ôl i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 gael ei rhoi ar waith.

Cafodd pwerau’r Cynulliad Cenedlaethol i wneud deddfau sylfaenol eu cryfhau ar ôl pleidlais ‘Ie’ mewn refferendwm ar 3 Mawrth 2011, gan ei gwneud yn bosibl i’r Cynulliad ddeddfu yn yr 20 o feysydd sydd wedi’u datganoli.


Deddf Llywodraeth Cymru 2006

Daeth Deddf Llywodraeth Cymru 2006 i rym ar ôl yr etholiadau i’r Cynulliad Cenedlaethol ym mis Mai 2007. Yr hyn a wnaeth y Ddeddf:

  • gwahanu Llywodraeth Cynulliad Cymru oddi wrth Gynulliad Cenedlaethol Cymru yn gyfreithiol, gan roi awdurdod gweithredol annibynnol i Weinidogion Cymru
  • gwneud darpariaeth newydd ynghylch penodi Gweinidogion Cymru: erbyn hyn mae Prif Weinidog Cymru’n cael ei enwebu gan y Cynulliad Cenedlaethol ond ei benodi gan y Frenhines, sydd hefyd yn cymeradwyo dewis y Prif Weinidog o ran Gweinidogion eraill
  • galluogi Cynulliad Cenedlaethol Cymru i gael pwerau deddfu estynedig ar faterion a gymeradwyir gan Senedd San Steffan. Caniatáu i bwerau deddfu llawn gael eu rhoi hefyd yn y dyfodol pe bai refferendwm yn cymeradwyo hynny. Cafodd pwerau deddfu llawn eu rhoi ar ôl y bleidlais ‘Ie’ lwyddiannus ar 3 Mawrth 2011
  • newid y system ar gyfer ymgeisio yn etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru: o fis Mai 2007 ymlaen, roedd gofyn i bob ymgeisydd ddewis sefyll naill ai fel cynrychiolydd etholaeth neu ar restr ranbarthol.
  • Mae testun Deddf Llywodraeth Cymru 2006 (Saesneg) ar gael yma.


    Comisiwn y Cynulliad Cenedlaethol

    Y Comisiwn yw corff corfforaethol Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae rhagor o fanylion am Gomisiwn y Cynulliad ar gael drwy ddilyn y ddolen hon.


    Llywodraeth Cymru

    Llywodraeth Cymru yw gweithrediaeth ddatganoledig Cymru. Aelodau Llywodraeth Cymru yw Prif Weinidog Cymru, Gweinidogion Cymru, y Cwnsler Cyffredinol a’r Dirprwy Weinidogion. Y Cabinet, sy’n cynnwys Prif Weinidog Cymru, saith arall o Weinidogion Cymru a’r Cwnsler Cyffredinol, sy’n rhoi ei chyfeiriad strategol i Lywodraeth Cymru. Rôl y weithrediaeth yw gwneud penderfyniadau, datblygu polisïau a’u rhoi ar waith ac arfer swyddogaethau’r weithrediaeth. Mae Llywodraeth Cymru’n destun gwaith craffu democrataidd gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

    Llywodraeth Lafur yw Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd.

    Mae rhagor o wybodaeth am Lywodraeth Cymru ar gael drwy ddilyn y ddolen hon i’w gwefan

    Welsh Government Llandudno Junction

    Swyddfa Llywodraeth Cymru, Cyffordd Llandudno | Delwedd CC drwy garedigrwydd
    Ffrwd Flickr Cynulliad Cenedlaethol Cymru


    Swyddfa Cymru

    Adran o Lywodraeth y Deyrnas Unedig yw Swyddfa Cymru. O ran gweinyddiaeth, mae wedi’i gosod yng Ngweinyddiaeth Gyfiawnder y Deyrnas Unedig. Mae Swyddfa Cymru’n ymgymryd â swyddogaethau penodedig sydd wedi’u cadw yn achos Cymru ac nad ydyn nhw eto wedi’u trosglwyddo i Gynulliad Cenedlaethol Cymru neu Weinidogion Cymru; mae hefyd yn sicrhau cyllid i Gymru fel rhan o’r setliad blynyddol ar y gyllideb ac mae’n gyfrifol am sicrhau bod deddfwriaeth y Deyrnas Unedig ynglŷn â Chymru yn pasio’n rhwydd drwy Senedd y Deyrnas Unedig.

    Wales Office

    Swyddfa Cymru, Gwydyr House, LLundain | Delwedd CC drwy garedigrwyddFfrwd Flickr Llywodraeth Cymru

    Mae gwefan Swyddfa Cymru ar gael drwy ddilyn y ddolen hon